Trigram Water (坎 Kǎn)

Het beeld van Kǎn is het water: de rivier, de kloof, het ravijn waar water doorheen stroomt. De lijnen laten dat zien. De hele lijn in het midden is het stromende water zelf, de gebroken lijnen eronder en erboven zijn de oevers en de diepte waarin het zich beweegt. Zo staat het trigram voor iets dat sterk is van binnen, maar omgeven wordt door wat onzeker en diep is.

De eigenschap is gevaarlijk en onpeilbaar. Water vult elke holte voordat het verder stroomt, het kiest de laagste weg en je ziet niet hoe diep het is. Daarin zit zowel de dreiging als de les van dit trigram. Gevaar is in de I Ching geen straf en geen lot, maar een situatie waar je doorheen moet. Water doet dat zonder zijn aard te verliezen: het blijft water, hoe de bedding ook loopt. Dat volharden in je eigen aard, terwijl de omstandigheden onzeker zijn, is de houding die Kǎn voorstelt.

De acht trigrammen worden van oudsher als een gezin gelezen. Hemel, drie hele lijnen, is de vader; Aarde, drie gebroken lijnen, is de moeder. De zes andere trigrammen zijn de kinderen. Bij de zonen staat één yang-lijn tussen twee yin-lijnen, en de plaats van die lijn bepaalt de leeftijd: onderaan de oudste zoon (Donder), in het midden de middelste zoon (Water), bovenaan de jongste zoon (Berg). Bij de dochters is het omgekeerd, met één yin-lijn tussen twee yang-lijnen.

Water is dus de middelste zoon. Zijn tegenhanger is Vuur, de middelste dochter, met een gebroken lijn tussen twee hele. Waar Vuur licht en helderheid naar buiten brengt, houdt Water zijn kracht binnen en is het van buiten donker en moeilijk te peilen. De twee trigrammen zijn elkaars spiegelbeeld, lijn voor lijn, en worden daarom vaak samen genoemd als een paar van tegendelen die elkaar nodig hebben.

Elk hexagram bestaat uit twee trigrammen, een onder en een boven. Water komt in vijftien van de 64 hexagrammen voor, één keer verdubbeld. De plaats maakt uit voor de lezing. Staat Water onder, dan ligt het gevaar of de onzekerheid aan de basis van de situatie. Staat Water boven, dan ligt het voor je uit, in de omstandigheden of in wat je tegemoet gaat.

Een voorbeeld is het paar 5 Het Wachten en 6 De Strijd. In beide staat Water samen met Hemel. In 5 staat Water boven: het gevaar ligt voor je en je wacht tot het moment rijp is om over te steken. In 6 staat Water onder Hemel: de kracht van boven en de diepte van beneden bewegen uit elkaar, en dat levert strijd op. Dezelfde twee trigrammen, een andere volgorde, een andere situatie.

Verdubbeld vormt Water hexagram 29, Het Onpeilbare, waarin het gevaar zich herhaalt. Het oordeel daar spreekt over oprechtheid en een hart dat vast blijft, ook als de omstandigheden dat niet zijn.

Komt Water in je worp voor, dan wijst het op een situatie met gevaar, onzekerheid of iets wat je niet kunt overzien. Dat hoeft geen ramp te zijn. Het trigram zegt eerder dat je in een bedding zit waarvan je de diepte niet kent, en dat voorzichtigheid en eerlijkheid nu meer opleveren dan haast. Water dat zich laat opjagen wordt troebel; water dat rustig doorstroomt vindt zijn weg.

Kijk eerst waar het trigram staat, onder of boven, en met welk ander trigram het samenwerkt. Daarna kijk je naar de veranderende lijnen, de lijnen met een 6 of een 9. Alleen die lijnen hebben een eigen tekst in je worp. Verandert een lijn in het Water-trigram, dan verschuift vaak precies dat wat het gevaar uitmaakt, en het tweede hexagram laat zien in welke richting dat gaat. Bij meerdere veranderende lijnen bestaan er verschillende scholen over welke het zwaarst weegt; op deze site lees je ze allemaal.

De I Ching beschrijft met Kǎn een houding, geen uitkomst. Het trigram vraagt je door het gevaar heen te gaan zoals water dat doet: zonder je aard te verliezen en zonder de laagte te vermijden.